Tổng quan tình hình Sụp đổ Thị trường Crypto ngày 11 tháng 10, 2025

Giới thiệu

Chỉ trong chưa đầy 24 giờ, gần 17 tỷ USD vị thế long đã bị xóa sổ, ảnh hưởng đến khoảng 1,6 triệu nhà giao dịch. Sự sụp đổ diễn ra với biến động giá cực đoan, khi các tài sản lớn như Bitcoin (BTC) giảm 13% trong một giờ, Ethereum (ETH) – 16%, và nhiều altcoin sụp đổ từ 50–90%. Các token như ATOM và RVN trên thị trường spot của Binance tạm thời gần như mất hết giá trị, trong khi các token khác như SUI, APT, SEI, LINK, và ADA mất 80% trở lên chỉ trong vài phút.

Sự kiện này đã xóa sổ khoảng 370 tỷ USD khỏi tổng vốn hóa thị trường crypto, giảm 65 tỷ USD open interest và đưa trạng thái thị trường trở về mức đã thấy lần cuối vào tháng 7 năm 2025.

Thanh khoản biến mất khỏi các sàn giao dịch tập trung (CEX) và giao thức tài chính phi tập trung (DeFi), dẫn đến sự chênh lệch giá lớn giữa các nền tảng – ví dụ, chênh lệch $300 trên cặp ETH-USD giữa Binance và Hyperliquid. Mặc dù giá đã phục hồi từ đáy vào ngày 12 tháng 10, sự cố này đã lộ rõ các điểm yếu hệ thống trong cơ sở hạ tầng sàn giao dịch, định giá tài sản thế chấp và cách sử dụng đòn bẩy.

Nguyên nhân chính và yếu tố kích hoạt

Sự sụp đổ có tính chất đa chiều, kết hợp giữa áp lực vĩ mô, điểm yếu của sàn giao dịch cụ thể và thao túng thị trường có chủ đích. Các yếu tố kích hoạt chính bao gồm:

Cú sốc vĩ mô

• Vào ngày 9 tháng 10 năm 2025, Bộ Thương mại Trung Quốc áp đặt các hạn chế mới đối với xuất khẩu kim loại đất hiếm – thiết yếu cho các công nghệ như chất bán dẫn, xe điện và năng lượng tái tạo. Điều này đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng đến các chỉ số tập trung công nghệ như NASDAQ và S&P 500, vốn đã mất giá đáng kể.

• Ngày 10 tháng 10, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo qua Truth Social một đề xuất áp thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc. Điều này làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, gây ra làn sóng bán tháo trên toàn thị trường. S&P 500 bốc hơi 1,2 nghìn tỷ USD vốn hóa chỉ trong 40 phút, còn chỉ số US Dollar Index (DYX) tăng mạnh do nhà đầu tư đổ xô vào tài sản trú ẩn. Điều này càng củng cố tâm lý né rủi ro.

Các sự kiện trên tạo nên một bối cảnh biến động cao, nơi thị trường sử dụng đòn bẩy quá mức trở nên dễ bị sụp đổ dây chuyền.

Điểm yếu và thao túng trên sàn giao dịch

Vấn đề trung tâm là một lỗ hổng trong hệ thống Tài Khoản Hợp Nhất của Binance, cho phép các tài sản như USDe (stablecoin tổng hợp của Ethena), wBETH (ETH staking gói) và BNSOL (SOL staking trên Binance) được dùng làm tài sản thế chấp cho giao dịch margin và futures. Việc định giá dựa trên sổ lệnh spot nội bộ của Binance, thay vì oracle bên ngoài hoặc giá chuộc lại, gây ra một lỗ hổng bị khai thác.

• Ngày 6 tháng 10 năm 2025, Binance thông báo chuyển sang định giá dựa trên oracle để khắc phục, nhưng việc triển khai bị trì hoãn đến ngày 14 tháng 10, để lại khoảng trống rủi ro kéo dài tám ngày.

• Trong đợt sụp đổ, USDe, wBETH và BNSOL bị mất chốt trên Binance, khiến giá USDe tại đây giảm xuống còn $0,65 (dù vẫn quanh $1 trên sàn khác). Việc mất chốt này đã triệt tiêu giá trị tài sản thế chấp, dẫn đến $500 triệu đến $1 tỷ thanh lý bắt buộc riêng trên Binance.

Cách khai thác này gợi nhớ đến sự cố LUNA-UST năm 2022.

Đòn bẩy và bành trướng hệ thống

Thị trường chịu gánh nặng đòn bẩy lớn, với funding rate ở mức cực cao và open interest ở mức kỷ lục. Khi giá biến động mạnh, các vị thế margin cạn kiệt tài sản thế chấp, kéo theo làn sóng thanh lý. Cơ chế auto-deleveraging (ADL) được kích hoạt trên các nền tảng như Binance, OKX, Bybit và Hyperliquid.

ADL buộc phải đóng các vị thế có lãi để bù đắp thua lỗ khi quỹ bảo hiểm cạn kiệt, ưu tiên các vị thế có đòn bẩy và lợi nhuận cao. Trên Hyperliquid, điều này ảnh hưởng đến khoảng 0,5–1% vị thế, giúp ổn định hệ thống nhưng cũng lấy đi lợi nhuận của người thắng.

Trong DeFi, các giao thức như Aave và Morpho gặp trễ cập nhật oracle, khiến các tài sản thế chấp như stETH và USDe mất chốt tạm thời. Aave neo USDe ở $1 để ngăn thanh lý hàng tỷ USD, nhưng vẫn ghi nhận ~180 triệu USD thanh lý và ~20 triệu USD nợ xấu, được bù từ quỹ dự trữ. Morpho bị thanh lý ~100 triệu USD.

Ai bị ảnh hưởng: Bên bị thanh lý và hậu quả

Đợt sụp đổ ảnh hưởng không cân xứng đến các nhà giao dịch dùng đòn bẩy và bên dựa vào tài sản thế chấp dễ tổn thương:

Nhà giao dịch nhỏ lẻ và theo xu hướng:

Hơn 1,6 triệu tài khoản bị thanh lý, với 16,6 tỷ USD từ vị thế long. 

• Hyperliquid – 10,28 tỷ USD

• Binance – 4,27 tỷ USD

• OKX – 2,6 tỷ USD

• Bybit – 1,8 tỷ USD

• HTX – 800 triệu USD

Người dùng DeFi

Aave đã xử lý ~180 triệu USD thanh lý. Morpho ~100 triệu USD. Các tài sản thế chấp mất chốt đã dẫn đến “chu kỳ thanh lý” tại các giao thức như Etherfi và Pendle, nơi tài sản bị bán với giá sụt mạnh.

Quỹ và nhà đầu tư mạo hiểm

Các quỹ trung lập và “đội trading cấp-C” đối mặt rủi ro vận hành, bao gồm lỗi thuật toán và gián đoạn sàn. Đã có suy đoán về việc một quỹ lớn hoặc market maker bị sập, do quy mô hỗn loạn.

• ABC, market maker hàng đầu trên Hyperliquid, hôm nay mất hơn 35 triệu USD, thổi bay 73% giá trị tài khoản. Thông thường, ABC chiếm 20-25% tổng khối lượng Hyperliquid.

• Cyantarb (market maker) – bị thanh lý toàn bộ trên Hyperliquid, đóng ~100 triệu USD vị thế và mất trực tiếp 18-19 triệu USD.

• Selini Capital, một hedge fund có ba tài khoản phụ bị thanh lý với tổng thiệt hại từ 50–70 triệu USD, trong đó 16 triệu USD mất chỉ trong một đêm. Đây là một trong những bên thua lỗ hàng đầu trên Hyperliquid.

Hệ sinh thái rộng hơn

Các yield farmer và staker sử dụng tài sản wrapped mất 90–100% tiền gửi trong vài giây, dù tài sản cơ sở phục hồi sau đó. Các token như IOTX có thời điểm rớt về 0.

Một số altcoin ghi nhận 40–50% nguồn cung tập trung vào vài ví sau đợt sụp, cho thấy bán tháo cưỡng bức.

Ai được lợi: Bên hưởng lợi từ hỗn loạn

Các kẻ tấn công và cá voi: Các lệnh short phối hợp trên Hyperliquid tạo lợi nhuận ~192 triệu USD từ 1,1 tỷ USD vị thế BTC/ETH, nạp 110 triệu USDC từ ví mạng Arbitrum.
Một cá voi nổi bật đóng 90% vị thế short với lãi 190–200 triệu USD, sau đó mở lại một vị thế short 161 triệu USD với BTC.

Một cá voi BTC từ 2011 bất ngờ hoạt động, kiếm 160–200 triệu USD từ đòn bẩy 900 triệu – 1,1 tỷ USD.
"Hyperliquid Short Squad" gồm hơn 15 trader thu về ~300 triệu USD.

Hệ quả và phản ứng

• Hành động từ Binance: Thừa nhận sự cố, bồi thường người dùng bị ảnh hưởng và đẩy nhanh tích hợp oracle với mức giá sàn tối thiểu.

• Thiết lập lại thị trường: Đòn bẩy được xả, funding rate về mức bình thường, thanh khoản giảm, khiến tài sản nhạy cảm hơn với khối lượng giao dịch (ví dụ, 1 triệu USD có thể khiến cặp SOL biến động 10–15%).

Kết luận

Đợt sụp đổ ngày 11 tháng 10 năm 2025 có lẽ không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của việc khai thác có chủ đích lỗ hổng trong định giá tài sản thế chấp trên Binance, được khuếch đại bởi cú sốc vĩ mô và đòn bẩy quá mức.

Sự kiện này dẫn đến thanh lý kỷ lục hơn 19 tỷ USD, loại bỏ các vị thế yếu và tập trung tài sản vào tay kẻ sống sót. Dù một số cá voi và sàn thu về số tiền khổng lồ, hàng triệu nhà giao dịch chịu thiệt hại nghiêm trọng, cho thấy sự mong manh của thị trường crypto.

Cuộc khủng hoảng là hồi chuông cảnh tỉnh về nhu cầu xây dựng hệ thống oracle vững chắc, dùng đòn bẩy hợp lý và đa dạng hóa tài sản thế chấp để ngăn chặn các đợt sụp đổ tương lai.